Άγιος Νικόλαος Αχαΐας (Σπάτα)

Ο Άγιος Νικόλαος, μία από τις πιο αγαπητές μορφές της Χριστιανοσύνης, είναι άγιος τόσο της Ανατολικής Ορθόδοξης όσο και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Έζησε τον 4ο αιώνα μ.Χ. και η δράση του στα Μύρα της Λυκίας άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία της Εκκλησίας.

Γεννήθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας από εύπορους και ευσεβείς γονείς. Έλαβε επιμελημένη μόρφωση, αλλά έμεινε ορφανός σε νεαρή ηλικία, κληρονομώντας μεγάλη περιουσία την οποία αργότερα διέθεσε για το κοινό καλό. Μετά από προσκύνημά του στα Ιεροσόλυμα, αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στα Θεία. Χειροτονήθηκε ιερέας στα Πάταρα και υπηρέτησε ως ηγούμενος της Μονής Σιών στα Μύρα της Λυκίας. Μετά την κοίμηση του τότε Αρχιεπισκόπου Μύρων, ο Νικόλαος εξελέγη Αρχιεπίσκοπος, μετά από θεϊκή αποκάλυψη.

Από τη θέση του Αρχιεπισκόπου, ανέπτυξε έντονη δράση για την προστασία των φτωχών, ιδρύοντας νοσοκομεία και φιλανθρωπικά ιδρύματα. Το υψηλό χριστιανικό του φρόνημα και το θάρρος του τον οδήγησαν να εμψυχώνει τους διωκόμενους χριστιανούς κατά την περίοδο των διωγμών του Διοκλητιανού, γεγονός που οδήγησε και τον ίδιο σε διώξεις και εξορίες.

Ο Άγιος Νικόλαος κοιμήθηκε ειρηνικά στις 6 Δεκεμβρίου (πιθανότατα το 330, 345 ή 352 μ.Χ.). Έλαβε το προσωνύμιο «μυροβλύτης», καθώς τα λείψανά του ανέβλυζαν αγιασμένο μύρο. Το 1087, ναύτες μετέφεραν τα λείψανά του στο Μπάρι της Ιταλίας, όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα.

Το 1953 και το 1957, ο καθηγητής ανατομίας Luigi Martino πραγματοποίησε αναλυτική ανθρωπολογική μελέτη στα οστά του Αγίου. Η εξέταση αποκάλυψε ενδιαφέροντα στοιχεία:

• Τα οστά βρέθηκαν εμβαπτισμένα σε ένα διαυγές, άοσμο και στείρο υγρό, που οι Ρωμαιοκαθολικοί ονομάζουν «Manna».
• Η μελέτη έδειξε ότι ο Άγιος έπασχε από αγκυλωτική σπονδυλαρθρίτιδα, εύρημα που συνάδει με την παράδοση ότι έζησε για χρόνια σε υγρές φυλακές.
• Ο καθηγητής Martino πραγματοποίησε ανάπλαση της μορφής του Αγίου, η οποία ταυτίζεται με την παλαιά αγιογραφία του στο Παρεκκλήσιο του Αγίου Ισιδώρου στη Βενετία.

Η μνήμη του εορτάζεται παγκοσμίως στις 6 Δεκεμβρίου, τιμώντας τον ως προστάτη των ναυτικών, των φτωχών και των παιδιών.

Αν και έχει επικρατήσει η άποψη ότι τα ζυμαρικά τα έφερε ο Μάρκο Πόλο από την Άπω Ανατολή τον 13ο αιώνα, οι σύγχρονοι μελετητές απορρίπτουν αυτόν τον μύθο. Η ιστορία δείχνει ότι τη ζύμη μετέφεραν στην Ιταλία οι πρώτοι Έλληνες έποικοι τον 8ο αιώνα π.Χ.

Η ύπαρξη των ζυμαρικών χρονολογείται στην Αρχαία Ελλάδα γύρω στο 1000 π.Χ., με την αναφορά της λέξης «Λάγανον» (στα λατινικά laganum, από όπου προέρχονται τα σημερινά λαζάνια). Επρόκειτο για μια λεπτή και πλατιά ζύμη που κοβόταν σε λωρίδες. Ακόμη και η λέξη «μακαρόνι» έχει ελληνική ρίζα και προέρχεται από τα «μακάρια», τα οποία ήταν παρασκευάσματα από σιτάρι (σαν κόλλυβα) που συμβόλιζαν την αναγέννηση και προσφέρονταν για την ανάπαυση των νεκρών.

Ο τραχανάς, φτιαγμένος από γάλα, αλεύρι και αλάτι, αποτελούσε το βασικό παραδοσιακό ζυμαρικό της ορεινής Ηλείας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά θρεπτικό προϊόν με τεράστιο πλεονέκτημα τον χρόνο συντήρησής του, ο οποίος αγγίζει τους 15 μήνες – στοιχείο πολύτιμο για την εποχή που δεν υπήρχαν ψυγεία και συντηρητικά.

Η προετοιμασία του ξεκινούσε κάθε Αύγουστο. Οι νοικοκυρές συγκέντρωναν το γάλα 10 με 15 μέρες νωρίτερα για να γίνει η ζύμωση και να μετατραπεί σε ξινόγαλο, ενώ άλεθαν το σιτάρι στον νερόμυλο και το κοσκίνιζαν στην κρησάρα. Στην ξύλινη σκάφη ζύμωναν τα υλικά και, όταν η ζύμη έσφιγγε και «δάμαζε», την έκοβαν με το χέρι σε μικρά κομμάτια πάνω σε καθαρά σεντόνια για να μισοστεγνώσει στον ήλιο. Ανάλογα με το αν ήθελαν ψιλό ή χοντρό τραχανά, χρησιμοποιούσαν το κατάλληλο αρ(γ)ιολόι (δριμόνι), έτριβαν τη ζύμη, την άφηναν να στεγνώσει καλά για 2-3 μέρες και τη φύλασσαν σε πάνινες σακούλες ή λαΐνες.

Ήταν το καθημερινό, πρόχειρο φαγητό: έβραζε σε 15 λεπτά στον τέντζερη και στη συνέχεια το τσιγάριζαν με λίπος από τσιγαρίδες και ψιλοκομμένο κρεμμύδι, αναδύοντας μια μοναδική μυρωδιά.

Για τις χυλοπίτες, οι γυναίκες ανακάτευαν στη σκάφη φρέσκο γάλα, αυγά, λάδι, αλάτι και ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι. Η ετοιμότητα της ζύμης ελεγχόταν με το πάτημα του δαχτύλου (ανάλογα με την επαναφορά της).

Η παρασκευή τους ήταν μια πραγματική γιορτή αλληλοβοήθειας στη γειτονιά. Οι γυναίκες μαζεύονταν με τους πλάστες τους, άνοιγαν μεγάλα φύλλα και τα άπλωναν σε κρεβάτια και τραπέζια να μισοστεγνώσουν. Έπειτα, πάνω στον σοφρά, έκοβαν το φύλλο με κοφτερό μαχαίρι σε λεπτές λωρίδες και μετά κάθετα σε μικρά παραλληλόγραμμα. Αφού στέγνωναν καλά σε αεριζόμενο μέρος, φυλάσσονταν σε πάνινες σακούλες. Οι χυλοπίτες συνόδευαν ιδανικά το ντόπιο κοτόπουλο ή το χοιρινό, αλλά σερβίρονταν και σκέτες με κόκκινη σάλτσα και τριμμένη μυζήθρα.

Οι τριφτιάδες ήταν ένα απλό αλλά σωτήριο ζυμαρικό φτιαγμένο μόνο με αλεύρι και ζεστό αλατισμένο νερό. Τρίβοντας το ζυμάρι με τα χέρια, σχημάτιζαν μικρά στρογγυλά γρομπαλάκια, τα οποία έριχναν απευθείας στον τέντζερη με κοχλαστό νερό, προσθέτοντας λίγο λάδι ή λίπος. Στο τέλος, πρόσθεταν ξύδι ή κρασί για τη γεύση (καθώς το λεμόνι ήταν τότε ανύπαρκτο) και τις σέρβιραν σαν ζεστή σούπα.

Αυτά τα απλά, παραδοσιακά φαγητά αποτέλεσαν την κύρια διατροφή που κράτησε στη ζωή γενιές και γενιές, δίνοντας δύναμη και ενέργεια στους κατοίκους των ορεινών μας όγκων κατά τη διάρκεια των σκληρών χειμώνων.